İmar kirliliğine neden olma suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 184. maddesinde düzenlenmiştir. Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina veya yapı yapılması ya da yaptırılması, belirli şartların bulunması halinde ceza sorumluluğuna neden olabilmektedir.
Özellikle ruhsatsız yapı, ruhsata aykırı yapı, kaçak yapı, yapı kayıt belgesi, imar mevzuatına aykırılık, belediye sınırları, özel imar rejimi ve TCK 184/5 konuları bu suç bakımından önem taşımaktadır.
Ancak her imar mevzuatına aykırılık otomatik olarak TCK m.184 kapsamında ceza suçunu oluşturmaz. Somut olayda yapının niteliği, yapılan müdahalenin kapsamı, ruhsat durumu, yapılaşmanın gerçekleştirildiği tarih, yerin hukuki statüsü ve TCK m.184’ün uygulanma koşullarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
TCK m.184 Nedir?
Türk Ceza Kanunu’nun 184. maddesi “İmar Kirliliğine Neden Olma” başlığını taşımaktadır ve Kanun’un çevreye karşı suçlar bölümünde düzenlenmiştir.
TCK m.184/1’e göre: Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Dolayısıyla suçun temel şekli bakımından ruhsatsız bina yapmak veya yaptırmak yahut ruhsata aykırı bina yapmak veya yaptırmak yaptırıma bağlanmıştır.
Burada önemli olan nokta, yalnızca belediye mevzuatına aykırı bir durumun bulunup bulunmadığının değil, TCK m.184’te düzenlenen suçun kanuni unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespit edilmesidir.
TCK 184/1 Kapsamında İmar Kirliliğine Neden Olma Suçunun Unsurları
TCK m.184/1 kapsamında bir kişinin cezalandırılabilmesi için somut olayın suçun unsurlarını taşıması gerekir.
1. Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bir bina bulunmalıdır
Suçun konusunu bina oluşturmaktadır. Yapının tamamen ruhsatsız olarak yapılması veya mevcut ruhsata aykırı biçimde gerçekleştirilmesi TCK m.184/1 bakımından değerlendirme konusu olabilir.
Bununla birlikte, her türlü küçük veya basit imalatın doğrudan “bina” olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Somut olayda yapılan müdahalenin niteliğinin teknik olarak belirlenmesi gerekir.
Örneğin; binaya ek bölüm yapılması, mevcut yapının genişletilmesi, ruhsata aykırı kat veya bölüm oluşturulması, yapı niteliğinde ilave imalat yapılması gibi durumlarda yapılan müdahalenin TCK m.184 kapsamında “bina” oluşturup oluşturmadığı ayrıca incelenmelidir.
2. Yapıyı yapan veya yaptıran kişi belirlenmelidir
TCK m.184/1 yalnızca fiili gerçekleştiren kişiyi değil, binayı yaptıran kişiyi de kapsamaktadır. Bu nedenle taşınmaz malikinin sırf malik olması nedeniyle otomatik olarak ceza sorumluluğunun doğduğu söylenemez. Ceza yargılamasında kişinin somut olayda yapıyı yaptığı veya yaptırdığı hususunun delillerle ortaya konulması gerekir. Günümüzde kişiler tarfından satın alınan evlerde önceki malik tarafından imara aykırı yapı yaptırılması durumu sıkça karşılaşılmaktadır. Bu durumda güncel malik değil yapıyı yaptıran önceki malik sorumlu olacaktır.
3. Yapının bulunduğu yer bakımından TCK m.184 uygulanabilir olmalıdır
TCK m.184/4 uyarınca birinci ve ikinci fıkra hükümleri, belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. Bu nedenle yapının bulunduğu yerin hukuki statüsü önemlidir.
Ruhsatsız Yapı Yapmak Her Zaman TCK 184 Suçu Mudur?
Bir yapının imar mevzuatına aykırı olması ile ceza hukuku anlamında TCK m.184 suçunun oluşması birbirinden farklı meselelerdir.
İmar mevzuatına aykırılık; belediyenin idari yaptırım uygulamasına, yıkım kararı verilmesine, ruhsat işlemlerine, idari para cezasına neden olabilir. Bunun yanında somut olay TCK m.184’ün koşullarını da taşıyorsa ayrıca ceza soruşturması ve kovuşturması gündeme gelebilir.
TCK 184 Suçunun Cezası Ne Kadar?
TCK m.184/1 kapsamında temel ceza: 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıdır.
Bununla birlikte somut olayda; teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, takdiri indirim, yaş, geçmiş hükümlülük durumu, özel düzenlemeler, TCK m.184/5 kapsamında yapının hukuka uygun hale getirilmesi gibi hususlar ceza sorumluluğunun sonucunu etkileyebilir.
TCK 184/5 Nedir?
TCK m.184 bakımından en önemli düzenlemelerden biri beşinci fıkradır. Buna göre kişi, ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak yaptığı ya da yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirirse, birinci ve ikinci fıkra bakımından önemli sonuçlar doğmaktadır. Kanunda; kamu davası açılmaması, açılmış kamu davasının düşmesi, mahkûm olunan cezanın bütün sonuçlarıyla ortadan kalkması öngörülmüştür.
Bu nedenle TCK 184/5, ceza davası bakımından son derece önemli bir hukuki imkândır.
Yapı Kayıt Belgesi TCK 184 Suçunu Ortadan Kaldırır mı?
Bu soru özellikle 7143 sayılı Kanun ile getirilen yapı kayıt belgesi uygulamasından sonra oldukça önem kazanmıştır.
Yapı Kayıt Belgesi bulunan yapı ile ilgili İmara Aykırılık Nedeniyle ceza verilebilmesi mümkün değildir. Öyle ki; aktif ve geçerli Yapı Kayıt Belgesini kapsayan yapılar için soruşturma aşamasında KYOK kararı verilmesi gerekmekte olup kovuşturma aşamasında ise koşullara göre Beraat veya Düşme kararı verilmesi gerekmektedir.
İmar Kirliliği Suçunda Zamanaşımı
TCK m.184 kapsamında açılan ceza davalarında dava zamanaşımı da ayrıca değerlendirilmelidir. İmar Kirliliği suçunda zamanaşımı süresi 8 yıldır. Zamanaşımı başlangıç tarihi imara aykırı yapının tamamlandığı tarihtir.
İmar Kirliliği Suçunda Belediye Sınırları Önemli mi?
TCK m.184/4 uyarınca birinci ve ikinci fıkraların uygulanabilmesi için yapının belediye sınırları içerisinde veya özel imar rejimine tabi bir yerde bulunması gerekir. Bu nedenle ceza soruşturmasında yalnızca yapıdaki aykırılığın tespit edilmesi yeterli değildir. Yapının bulunduğu alanın; belediye sınırları içerisinde olup olmadığı, özel imar rejimine tabi olup olmadığı araştırılmalıdır.
İmar Kirliliği Suçunda Hangi Deliller Önemlidir?
TCK 184 dosyalarında delillerin doğru değerlendirilmesi büyük önem taşır. Özellikle; yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi, belediye imar dosyası, yapı tatil tutanağı, encümen kararları, yıkım kararı, imar planları, tapu kayıtları, yapı kayıt belgesi, belediye yazışmaları, bilirkişi raporları, uydu ve hava görüntüleri, fotoğraflar, tanık anlatımları, eski tarihli emlak ve vergi kayıtları dosyanın sonucunu etkileyebilir. Özellikle yapının tamamlanma tarihi konusunda uyuşmazlık varsa eski tarihli görüntü ve belgelerin araştırılması önem taşır.
İmar Kirliliği Suçunda Beraat Mümkün mü?
Ceza mahkemesinde sanığın mahkûm edilebilmesi için suçun kanuni unsurlarının her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delillerle ortaya konulması gerekir.
Yapının bina niteliğinde olduğunun ispatlanamaması, sanığın yapıyı yaptığı veya yaptırdığı hususunun kanıtlanamaması, yapının suç tarihinde tamamlanmış olduğunun belirlenememesi, TCK m.184/4 kapsamında yer koşullarının bulunmaması, fiilin TCK m.184 kapsamında değerlendirilmemesi, suçun zamanaşımına uğraması gibi hukuki nedenler somut olayın özelliklerine göre önem taşımaktadır.
Bu nedenle yalnızca belediye tarafından düzenlenen bir yapı tatil tutanağı veya yıkım kararı bulunması, ceza mahkemesinde otomatik olarak mahkumiyet sonucunu doğurmaz.
TCK 184’te Yapının Yıkılması Cezayı Ortadan Kaldırır mı?
Yapının imar planına ve ruhsatına uygun hale getirilmesi, TCK m.184/5 bakımından özel sonuç doğurmaktadır.
TCK 184/5’teki düzenlemenin amacı, yalnızca cezalandırma değil, imar mevzuatına aykırı durumun ortadan kaldırılmasını da sağlamaktır. Bu nedenle kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde, kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. Dolayısyla imara aykırı olarak yapılan yapı nedeniyle kişi ceza alıp o ceza kesinleştikten sonra dahi o yapı imar planına ve ruhsatına uygun haline getirilir ise ceza tüm sonuçlarıyla ortadan kalkacak kişi hiç ceza almamış gibi olacak ve suç adli sicil sabıka kaydından silinecektir.
İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu Hakkında Sık Sorulan Sorular
TCK 184’ün cezası nedir?
TCK m.184/1 kapsamında ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapan ya da yaptıran kişi 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılabilir.
Kaçak yapı yapmak suç mudur?
Her kaçak veya ruhsata aykırı yapılaşma doğrudan ceza suçu anlamına gelmez. Somut olayda TCK m.184’ün bütün unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediği incelenmelidir.
TCK 184/5 nedir?
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapının imar planına ve ruhsatına uygun hale getirilmesi halinde kamu davasının açılmaması, açılmış davanın düşmesi ve mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kalkması sonucunu doğuran özel düzenlemedir.
Yapı kayıt belgesi TCK 184 davasını düşürür mü?
Geçerli ve somut yapıya ilişkin bir yapı kayıt belgesinin bulunması açılmış kamu davasını düşürür. Hatta yapı kayıt belgesi dava açıldıktan sonra alınsa da aynı şekilde dava düşer. Kişi ceza almış olsa dahi geçerli yapı kayıt belgesi alması halinde verilen ceza tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar.
Belediye yıkım kararı ceza mahkûmiyeti için yeterli midir?
Hayır. Ceza mahkemesi suçun kanuni unsurlarını ve sanığın ceza sorumluluğunu ayrıca değerlendirmelidir.
İmar kirliliği suçunda suç tarihi nedir?
İmara aykırı yapının tamamlandığı tarih suç tarihidir. Dolayısıyla belediyenin yapı tatil zaptını düzenlediği tarih suç tarihi olmayıp mahkemece yapının tamamalandığı tarihin net şekilde tespit edilmesi gerekemektedir.
Doğal sit alanında TCK 184 uygulanabilir mi?
Somut olayın özelliklerine göre uygulanabilir; ancak alanın hukuki statüsü, yapılan müdahalenin niteliği ve TCK m.184’ün tüm şartları ayrıca incelenmelidir. Yapının Belediye sınırları içinde kalması ve özel imar rejimine tabi olması halinde TCK 184 uygulama alanı bulabilir.
TCK 184 suçunda zamanaşımı var mı?
Zamanaşımı süresi 8 yıldır. Zmanaşımı yapının tamamlanma tarihinden başlar.
Sonuç: TCK 184 Dosyalarında Somut Olayın Ayrıntıları Belirleyicidir
İmar kirliliğine neden olma suçu, yalnızca ruhsatsız bir yapı bulunduğu gerekçesiyle otomatik olarak mahkûmiyet sonucuna bağlanabilecek bir suç değildir.
Bir TCK 184 soruşturması veya davasında;
- yapının niteliği,
- ruhsat durumu,
- ruhsata aykırılığın kapsamı,
- yapının ne zaman yapıldığı,
- yapının ne zaman tamamlandığı,
- yapının bulunduğu alanın hukuki statüsü,
- belediye sınırları veya özel imar rejimi,
- yapı kayıt belgesi,
- TCK m.184/5’in uygulanma ihtimali,
- dava zamanaşımı,
birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle imar kirliliğine neden olma suçundan ceza soruşturması başlatılan veya hakkında kamu davası açılan kişilerin, savunma stratejisini yalnızca “yapı ruhsatsız değildi” iddiası üzerine kurmak yerine, TCK m.184’ün bütün unsurlarını ve somut olayın hukuki niteliğini ayrıntılı biçimde incelemesi gerekir.
İzmir’de TCK 184 kapsamında imar kirliliğine neden olma suçu nedeniyle soruşturma veya ceza davası ile karşı karşıyaysanız, dosyanın yapı ve imar mevzuatı yönünden ayrıntılı olarak incelenmesi önem taşır.
Comments are closed